Phaselis antik kenti ve Gelidonya yolu: Antalya’nın batısında bir gün

Antalya'dan batıya, Kemer'in de ötesine doğru giden sahil yolu, şehir yaşamından kısa bir mola isteyenler için hem doğa hem tarih sunar. Bu yolun en bilinen duraklarından biri, çam ormanı ile Akdeniz arasına sıkışmış Phaselis antik kentidir. Antalya'ya taşınmış ya da taşınmayı düşünen biri için Phaselis, hafta sonu planına rahatça sığan, hem yürüyüş hem yüzme imkânı veren bir gün rotasıdır.

Phaselis nerede, ne kadar sürer?

Phaselis, Kemer ilçesi sınırlarında, Antalya–Kumluca karayolunun kenarında yer alır. Wikipedia'daki kent maddesi harabelerin Kemer'in yaklaşık 16 km güneyinde, karayolunun 57. kilometresi civarında olduğunu belirtir; Habertürk'ün gezi yazısı ise Kemer'e yaklaşık 15 km, Antalya şehir merkezine yaklaşık 60 km mesafe verir. Yani çıkış saatinize ve trafiğe göre bir saat ya da biraz fazlası süren bir yolculuktan söz ediyoruz. Kemer'den ören yerine dolmuş seferleri bulunduğu da aynı yazıda not edilmiş; yine de güncel sefer saatlerini yola çıkmadan teyit etmekte yarar var.

Kenti çevreleyen çam ormanının arkasında Tahtalı Dağı yükselir. Bu manzara, Phaselis'i yalnızca bir kalıntı alanı olmaktan çıkarıp bir doğa durağı haline getirir.

Kısa tarih: balık karşılığı satın alınan kent

Phaselis'i Rodoslu kolonicilerin MÖ 7. yüzyılda kurduğu kabul edilir; Wikipedia metninde 690, bilgi kutusunda 700 yılı geçer, yani yaklaşık bir tarihten söz edilir. Anlatılan efsaneye göre kolonicilerin başındaki kişi, araziyi Kylabras adlı bir çobandan tahıl ya da tuzlu kurutulmuş balık karşılığında satın almıştır; çoban balığı seçmiştir. Bu hikâye kesin bir tarih olarak değil, yörenin kendine özgü bir anlatısı olarak aktarılır.

Kent sonraki yüzyıllarda Likya, Pers, Makedon (Büyük İskender dönemi) ve Roma egemenliği altında yaşadı. Habertürk'teki gezi yazısına göre Selçukluların Antalya ve Manavgat'a yönelmesiyle Phaselis önemini yitirdi. Kentte Hellenistik, Roma ve Bizans dönemlerine ait izler bir arada görülür.

Üç liman: Phaselis'i özel yapan şey

Phaselis'in en ayırt edici özelliği üç limanıdır:

• Kuzey Limanı: En sakin olanıdır; kıyısı ağırlıklı olarak çakıllıdır ve aslan başlı süslemeli bir lahit bu kesimde görülür.
• Askerî (Orta) Liman: Küçük, havuz gibi bir koydur. Kayalar ve antik kalıntılar doğal dalgakıran görevi görür.
• Güney Limanı: Kumsalı olan bölümdür; yaz aylarında günübirlik tekne turlarının uğrak noktasıdır ve kalabalık olabilir.

Wikipedia'daki maddede de aynı üçlü (Kuzey, Savaş ve Korunaklı/Güneş Limanı) sayılır. Liman çevresinde denizin altında da kalıntılar bulunduğundan şnorkel getirmek, deniz seven biri için iyi bir fikirdir.

Fotoğraf: BİSİKLETÇİ1234 / CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons

Ana cadde, su kemeri ve tiyatro

Ören yerine girdiğinizde Roma döneminde şehre su taşıyan su kemerinin kemerlerinin altından geçerek ana caddeye ulaşırsınız. Güney tarafta, caddenin üzerinde duran Hadrian için yaptırılan kapı bugün de ayaktadır. Wikipedia bu yapıyı "Hadrian Waterway Gate" olarak anar; Habertürk'teki gezi yazısı ise İmparator Hadrianus'un kenti ziyareti için yapılan kapıdan söz eder. Bu iki kaynak ayrıntıda farklılaşıyor; biz kapının kent girişlerinden biri olarak hâlâ görülebildiğini söylemekle yetinelim.

Antik tiyatro yaklaşık 1.500 ila 2.000 kişilik oturma kapasitesiyle merkez meydanın üzerinde yükselir. Basamaklara oturup Tahtalı'ya bakmak, sakin bir mola için en keyifli noktalardan biridir. Agora, hamam kalıntıları ve diğer kamu yapıları ise kentin ticari ve sosyal yaşamının ne kadar canlı olduğunu gösterir.

Ziyaret öncesi pratik notlar

• Giriş ve saatler: Ören yeri ücretlidir ve Müzekart indirimi geçerli olabilir. Ücret ve çalışma saatleri değişebildiği için Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın resmî sayfalarından (ktb.gov.tr, muze.gov.tr) güncel bilgiye bakın. Habertürk yazısına göre ören yeri akşamları kapanıyor ve konaklama imkânı yok.
• Yiyecek ve su: Alanda yalnızca bir büfe bulunduğu, orada içecek ve tost satıldığı belirtiliyor. Su ve atıştırmalık getirmek mantıklı; duş yok, tuvalet sayısı sınırlı.
• Yürüyüş: Bilet gişesi ile deniz arasındaki mesafe uzun gelirse ücretli araç seçeneği var. Rahat ayakkabı şart.
• Kalabalık: Bayram tatillerinde ören yeri çok yoğunlaşıyor. DHA'nın haberine göre Kurban Bayramı döneminde yaklaşık 19 bin kişi gelmiş, araç kuyruğu bilet gişesinden Antalya–Kemer karayoluna kadar uzamış. Hafta içi ve sabah erken saatler çok daha rahat.
• Koruma: Alan koruma altındadır. Çam ormanı içinde ateş yakmayın, kalıntıların üzerinde piknik yapmayın.

Gelidonya yolu: Phaselis'ten daha güneye

Phaselis'te durduktan sonra yola devam ederseniz Antalya–Kumluca güzergâhı Teke Yarımadası'nın sahilini izleyerek ilerler. Bu yarımada Antalya Körfezi ile Finike Körfezi arasında uzanır. Burnun adı olan Gelidonya (Gelidonya Burnu), Eski Yunanca Khelidonia, Latince Chelidonium promontorium olarak geçer.

Gelidonya'yı arkeoloji dünyasına tanıtan şey ise denizin altındadır: Wikipedia'ya göre yaklaşık MÖ 1200'e tarihlenen geç Tunç Çağı gemi batığı, yaklaşık 27 metre derinlikte yatıyor, 1954'te bulundu ve kazısına 1960'ta başlandı. Kıyıda ise kayalık falezler, küçük koylar ve Kumluca sınırlarındaki sakin manzaralar sizi bekler; bu bölgeye ağırlıklı olarak kendi aracıyla gidenler uğrar.

Günü nasıl planlamalı?

Phaselis'i bir günlük rotaya yerleştirmek için iki makul seçenek var:

1. Sabah erken çıkın: Ören yerini serin saatlerde gezin, öğleden sonra liman koylarında yüzün ve kalabalık artmadan dönüş yoluna geçin.
2. Batı sahili turu: Phaselis'i, Antalya'nın batısındaki diğer doğa duraklarıyla birleştirin. Olympos ve Çıralı için Olympos, Çıralı ve Yanartaş rehberimize göz atabilirsiniz.

Antik kent ve doğa meraklısıysanız şehir yakınındaki öteki rotalar da ilginizi çekebilir: Termessos, Güver Uçurumu ve Düzlerçamı yazısı dağ ve tarih ağırlıklı bir gün sunar; Perge ve Aspendos ise ova tarafındaki antik kentleri anlatır. Şehir merkezine daha yakın seçenekler için de Antalya şehir merkezine yakın gezilecek yerler yazısına bakabilirsiniz.

Sonuç

Phaselis, Antalya'nın batı sahilinde tarih, orman ve denizin aynı karede buluştuğu nadir yerlerden biri. Mesafesi makul, programı esnek; yeter ki yola erken çıkın, su ve rahat ayakkabı alın, bayram kalabalığına denk gelmeyin. Antalya'da yaşamayı düşünüyorsanız bu tür günübirlik rotalar, şehrin sunduğu yaşam kalitesinin önemli bir parçasıdır; bölgeler ve ev seçenekleri için Antalya'da ev almak sayfamıza ve projeler sayfamıza göz atabilir, sorularınız için bize yazabilirsiniz.

Kaynaklar: Wikipedia (Phaselis, Cape Gelidonya), Habertürk Seyahat (Phaselis Antik Kenti), DHA/NTV haberleri.

Kapak fotoğrafı: Josh.artofwayfaring / CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons